achtergrondartikel
Betoverend inzicht: Disneyfilms hebben positieve invloed op kinderen

Disneyfilms zijn immens populair, maar Disney ligt de laatste jaren vooral onder vuur. De films zouden niet goed zijn voor de ontwikkeling en het zelfbeeld van kinderen. Toch toont onderzoek aan dat Disneyfilms niet zo slecht hoeven zijn. “Disneyfilms kunnen juist zorgen voor diepgaande gesprekken met je kind en dat is verrijkend voor ze,” vindt mediapsycholoog Rebecca de Leeuw.

Iedereen heeft weleens een Disneyfilm gezien. Vaak doe je dat al vanaf jonge leeftijd. De laatste tijd zijn onderzoekers zich steeds bewuster geworden van het feit dat Disneyfilms het gedrag en de ontwikkeling van kinderen kunnen beïnvloeden.

Disneyverhalen
Kinderen houden van verhalen, zoals bijvoorbeeld de verhalen die worden verteld in films. Tot voor kort was het nog onbekend of filmverhalen, waaronder Disneyverhalen, betekenisvol zouden kunnen zijn voor de ontwikkeling van kinderen. Rebecca de Leeuw van de Radboud Universiteit heeft hier onderzoek naar gedaan. Haar onderzoek behoort tot de positieve mediapsychologie. Ze bestudeert hoe verhalen de morele en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen kunnen beïnvloeden. Samen met haar collega’s interviewde ze 66 kinderen die eerst naar de Disney Pixar film ‘Binnenstebuiten’ (2015) keken om te begrijpen hoe verhalen betekenisvol voor hen kunnen zijn.

Uit het onderzoek komen verschillende manieren waarop verhalen in Disneyfilms betekenisvol kunnen zijn voor kinderen. Naast dat films voor kinderen grappig, leuk en spannend kunnen zijn, blijken er nog allerlei andere manieren te zijn om een film betekenisvol te maken. Ten eerste kunnen films ervoor zorgen dat kinderen sociaal slimmer worden. “Om het verhaal te begrijpen is het belangrijk dat kinderen snappen waarom een personage bepaald gedrag laat zien. Ze gebruiken continu hun sociale intelligentie om de film te begrijpen,” vertelt De Leeuw enthousiast. “Soms gebeurt er tijdens een film iets wat kinderen niet meteen begrijpen. Op dat moment worden kinderen aan het denken gezet. Ze willen namelijk wel graag begrijpen wat er in de film gebeurt. Door de film verder te kijken, nog een keer te kijken of met behulp van anderen, kunnen ze het uiteindelijk wel begrijpen en dan kunnen ze een groei laten zien in de sociale intelligentie.”

Ten tweede blijkt dat kinderen zich door het kijken van Disneyfilms bewuster worden van de motieven en gevoelens van anderen, maar ook van hun eigen gevoelens. En deze beter kunnen begrijpen. Ze leren van films doordat ze als het ware ‘ervaren’ wat de hoofdpersoon ervaart in de films. “Een structuur die heel vaak gebruikt wordt bij verhalen is de structuur van de Hero’s Journey. Een hoofdpersoon of held gaat op avontuur. Die maakt allerlei dingen mee en moet allemaal moeilijke situaties doorstaan. Uiteindelijk komt hij/zij dan veranderd terug.” De Leeuw: “Als kinderen een film kijken gaan ze eigenlijk op dezelfde reis mee als de hoofdpersoon en doen ze dezelfde inzichten op. Kinderen kunnen na het zien van een film dus dezelfde conclusies trekken als de hoofdpersoon, mits ze het verhaal natuurlijk begrijpen.” De film ‘Binnenstebuiten’ laat zien dat om gelukkig te zijn de verdrietige gevoelens van hoofdpersoon Riley net zo hard nodig zijn als de gevoelens van blijdschap.

De dood
Het kijken van Disneyfilms heeft nog meer positieve effecten. Hoewel praten over de dood misschien niet direct positief lijkt, kan het toch voordelen opleveren voor je kind. In een onderzoek zijn 57 Disneyfilms bestudeerd waarin in totaal maar liefst 71 personages stierven. In eerste instantie zou je als ouder denken dat dit negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de ontwikkeling van je kind, maar dat is dus niet zo. Zware onderwerpen, zoals de dood van de moeder van Bambi in de gelijknamige Disneyfilm (1942), maken dit soort onderwerpen bespreekbaar voor je kind. Het wordt makkelijker voor jezelf als ouder om gesprekken te starten over de dood en het wordt voor je kind makkelijker om te praten over emotionele gebeurtenissen. “In veel films gaan er ouders van personages dood. Vervolgens is dan te zien hoe het hoofdpersonage hiermee omgaat en zich verder ontwikkelt. Daar leer je als kind van en dat kan goed zijn, mits het niet te overweldigend is,” concludeert De Leeuw.

Ook kunnen kinderen, als ze dit nog niet hebben ervaren, zich beter voorstellen en begrijpen hoe het is om een belangrijk persoon te verliezen. Disneyfilms laten zien dat de dood deel uitmaakt van het normale leven. Hierdoor kunnen kinderen mogelijk beter omgaan met de dood wanneer een dierbare overlijdt.

Disneyprinsessen
Tot slot kunnen de Disneyprinsessen die voorkomen in hedendaagse Disneyfilms ook een positieve impact hebben op je kind. Veel Disneyprinsessen vertonen gedrag dat overeenkomt met traditionele genderstereotypen, zoals ‘typisch jongensgedrag’ of ‘typisch meisjesgedrag’. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat dit positief aan het veranderen is. De Disneyprinsessen van nu, zoals Moana uit ‘Moana’ (2016) en Elsa uit ‘Frozen’ (2013), worden steeds feministischer en wijken steeds meer af van de mannelijke dominantie die in voorgaande tijdperken gebruikelijk was. Volgens Maaike van der Vleuten, socioloog en onderzoeker, is dit een belangrijke ontwikkeling: “Als een film erg stereotyperend is, kan het bepaalde ideeën over wat ‘typisch jongensgedrag’ of ‘typisch meisjesgedrag’ is bevestigen. Dat kan ervoor zorgen dat je deze gendernormen overneemt, wat invloed kan hebben op bepaalde keuzes of bepaalde gedragingen van je kind. Pas op dat moment wordt gendertyperend gedrag problematisch.”

In de Disneyfilms tussen 1937 en 1959 had de prins de meest heldhaftige rol in de film met een vast doel: het redden van de prinses. Nu wordt deze rolverdeling tussen man en vrouw steeds gelijker. De prinsessen worden heldhaftiger en de prinsen worden steeds gevoeliger met meer karakter. Hierdoor wordt het denken over gender voor kinderen steeds flexibeler en geven ze het mannelijke en vrouwelijke gender een gelijke rol. Maar, zegt Van der Vleuten: “Genderrollen kunnen vaker doorbroken worden, maar het zal nog heel lang duren voordat genderstereotypen zullen verdwijnen. Het is vooral belangrijk dat deze stereotypen geen gevolgen hebben op bepaalde keuzes die je maakt in je leven.”

Daarnaast hebben Disneyprinsessen nog een positief effect. Ze kunnen er namelijk voor zorgen dat kinderen tijdens hun ontwikkeling een beter zelfbeeld krijgen. Bovendien kunnen films kinderen inspireren om niet op te geven. Veel Disneyverhalen hebben namelijk een boodschap over het leven. Tijdens de verhalen werken de prinsessen bijvoorbeeld hard om hun dromen na te streven. Andere prinsessen overwinnen moeilijke uitdagingen en vinden daarbij hun innerlijke kracht. Al deze aspecten dragen bij aan de positieve manier waarop een kind naar zichzelf kijkt. Als een kind bijvoorbeeld ziet dat het Moana lukt om haar volk te redden door moedig te zijn, zal een kind ook geneigd zijn om dit soort gedrag over te nemen in zijn of haar persoonlijke leven. Als Disneyprinsessen dus worden neergezet als ambitieuze personages in de film, kan dit een positieve invloed hebben op je kind. 

Ouderadvies
Ouders hoeven dus niet bang te zijn dat het kijken van recente Disneyfilms slecht is voor hun kinderen: “Schermtijd wordt sowieso als negatief afgeschilderd, maar het maakt wel uit wat je kijkt. Als je naar een goede film kijkt is dat helemaal niet verkeerd,” vertelt De Leeuw. “Het is natuurlijk niet goed als kinderen te veel op een scherm zitten, maar het zou wel goed zijn als ouders zich wat minder schuldig voelen en het wat meer als een mooie kans zien om bij te dragen aan de ontwikkeling van hun kind.” Ouders kunnen de positieve effecten van verhalen nog verder stimuleren door te praten over de films met hun kind: “Het kan diepgaande gesprekken opleveren. Door open vragen te stellen gaan kinderen zelf nog meer over het verhaal nadenken. Dat maakt hun ervaringen nog rijker,” aldus De Leeuw.

Bovendien hoeven ze zich geen zorgen te maken als hun kind een film steeds opnieuw wil kijken: “Kinderen kunnen door een film vaker te kijken elke keer nieuwe dingen ontdekken en de film nog beter begrijpen.”

12 - 04 - 2024 |
Kim Kamerling