etalage
Menselijke proefkonijnen: hoe gevaarlijk is het?

Meedoen aan een onderzoek naar een geneesmiddel dat nooit eerder op mensen is getest. Klinkt spannend. Bij het Centre for Human Drugs Research (CHDR) kan het, in ruil voor een flink zakcentje. Op hun website kan je je aanmelden voor onder andere onderzoeken naar chronische pijn (€6.319) of naar spierziekte (€8.457). Het instituut is een belangrijke speler in de ontwikkeling van klinische geneesmiddelen. Hemme Hijma (31) vertelt wat komt kijken bij zo’n onderzoek.

Hijma is senior onderzoeker en begonnen bij het CHDR als promovendus op het gebied van pijn, na het afronden van zijn studie Biomedische Wetenschappen. Het CHDR werkt samen met klanten, waaronder Janssen Vaccines, die nieuwe medicijnen aanbieden. Vervolgens wordt een onderzoek met dat geneesmiddel vormgegeven en uitgevoerd op proefpersonen.

Bij wat voor geneesmiddelen ben jij betrokken?
“Alles wat te maken heeft met pijn. Bijvoorbeeld opioïden. Dat is pijnstilling zoals morfine, maar ook heroïne of cocaïne. Opioïden zijn erg bekend in Amerika maar zorgen voor veel doden. Ze zijn erg verslavend en werken op de ademhaling. Als iemand te veel neemt stopt diegene uiteindelijk met ademen. Daarom worden nieuwe pijnstillers ontwikkeld zonder die opioïden.”

Hoe zijn jullie verzekerd dat het geneesmiddel veilig is voor de proefpersoon?
“Helemaal zeker weet je het nooit, maar dat ben je ook niet als je een geregistreerd middel thuis gebruikt. Wij minimaliseren zoveel mogelijk risico. Eerst wordt het middel op kleine dieren zoals muizen getest, daarna op grotere dieren zoals apen en varkens. Wanneer dat allemaal veilig lijkt te zijn wordt het geneesmiddel beoordeeld door ons, de farmaceut en een onafhankelijke ethische commissie. Daarna bepalen we of de risico’s aanvaardbaar zijn of niet. De kans dat het misgaat is nooit nul, maar het is heel erg verkleind.”

Wanneer is een proefpersoon geschikt?
“Het moeten vaak gezonde mensen zijn. We bedenken ook wat voor mensen we vooral niet moeten laten meedoen, omdat zij mogelijk gevaar lopen. Er kan gevaarlijke interactie ontstaat tussen het geneesmiddel en bijvoorbeeld andere medicatie. Daarnaast mogen proefpersonen geen psychische klachten hebben. Er wordt gekeken naar de leverfunctie, hartfunctie en bloeddruk. We bedenken regels waar de proefpersoon aan moet voldoen. Daar zijn we heel strikt in, om zeker te zijn dat de proefpersonen ook echt gezond zijn. Zo houden we de onderzoeken veilig.”

Proefpersonen krijgen een flinke vergoeding, doen zij zich gezonder voor dan ze zijn?
“Het kan zijn dat iemand deels liegt. We vragen mensen eerlijk te zijn, omdat het gaat om hun eigen veiligheid. Eerlijkheid is een belangrijk onderdeel. We sturen bijvoorbeeld een brief naar de huisarts om te vragen of er bezwaar is. Hier geeft de proefpersoon toestemming voor. We krijgen weleens bezwaar, maar het kan ook zijn dat de huisarts twijfelt over iets wat wij niet spannend vinden. Wij vragen proefpersonen niet intensief te sporten 48 uur van tevoren. Dan heeft iemand toch legday gedaan en zijn de leverwaarden niet goed. Dan wordt diegene daarop afgekeurd.”

Treden er weleens onvoorziene bijwerkingen op?
“Ja, maar niet vaak. Er treden weleens bijwerkingen op waarvan je ze wel verwacht, maar niet hoopt dat ze gebeuren. Ik heb weleens een studie gedaan waarbij de proefpersonen een allergische reactie kregen met uitslag over hun hele lichaam. Toen zijn we gestopt met het toedienen van het middel. We blijven de proefpersonen dan volgen tot het weer helemaal goed is. Laatst was er iemand van de trap gevallen. Toen werd de studie op on-hold gezet zodat we kunnen onderzoeken wat er is gebeurd.”

Wanneer is een onderzoek succesvol?
“Wanneer er een mooi positief resultaat uitkomt. Het is geweldig als we kunnen aantonen dat een middel pijnstillend is in vergelijking met placebo. Ik vind het ook succesvol als blijkt dat een geneesmiddel niet werkt. Dan stellen we patiënten namelijk ook niet bloot aan nutteloze middelen. Maar het belangrijkste waar we naar kijken op het CHDR is of het veilig is.”

 

31 - 05 - 2023 |
Jessie Hillenaar