‘Leren van de ervaringen van personages in een verhaalwereld’

05 - 06 - 2020 ► 20:30



De wereld leren begrijpen: het lijkt een onbereikbaar doel. Toch heeft de mens een werktuig tot zijn beschikking dat ons een eind op weg kan helpen: ve

Foto: Universiteit Leiden

Foto: Universiteit Leiden

rhalen. Daarmee leren wij niet alleen onze eigen wereld kennen, maar ook die van anderen. Onderzoeker Max van Duijn (Universiteit Leiden) wil weten wanneer wij de kunst van het verhalen vertellen ontwikkelen en welke invloed dit heeft op ons vermogen elkaar te begrijpen. Hij vertelt over de kracht van het verhaal in het digitale tijdperk en over de keerzijde van deze oeroude traditie. 

 

Allereerst, wat maakt verhalen zo belangrijk?

“Denk aan het spel van jonge leeuwtjes: met ingetrokken nagels gaan ze elkaar te lijf, zonder elkaar pijn te doen. Ze doen dit om zich voor te bereiden op de echte gevechten van later. 

Wij mensen doen iets vergelijkbaars, maar dan niet fysiek. Wij kunnen ons vermogen om sociale situaties te begrijpen (sociale cognitie) uitproberen en verrijken door te leren van de ervaringen van de personages in een verhaalwereld; een compleet veilige omgeving. 

Dit is erg belangrijk voor onze ontwikkeling. We trainen ons empathisch vermogen (om de emoties van een ander aan te voelen) en leren een inschatting te maken van een nieuwe situatie. Zo kunnen we niet alleen elkaar beter begrijpen, maar ook zaken waar we nog geen ervaring mee hebben.”

 

Verhaalvertelling en cognitieve ontwikkeling zijn dus aan elkaar verwant. Wat hoopt u te ontdekken?

“Inderdaad, eerdere studies laten een verband zien tussen narratieve competentie (de vaardigheid een verhaal te vertellen) en empathisch vermogen en sociale vaardigheid. Een totaalplaatje van hoe dergelijke zaken zich tot elkaar verhouden is er nog niet. Daar hopen wij meer duidelijkheid in te scheppen.

Dat doen we door verhalen te verzamelen van kinderen tussen de vier en elf, die zij op twee momenten vertellen. Op die manier brengen wij de ontwikkeling van hun verhalen in kaart. ‘Ontwikkeling’ betekent hier dat de personages en perspectieven ingewikkelder worden uitgewerkt. Wij verwachten dat taalvaardigheid en cognitieve ontwikkeling hand in hand gaan. Oftewel: wanneer kinderen langere zinnen gebruiken, zullen ze ook hun personages beter uitwerken. Welke factoren invloed hebben op dergelijke ontwikkeling is nog onbekend. Is het leeftijd? Of het feit dat ze broers en zussen hebben? Is het het onderwijs dat ze volgen? Dat hopen wij te beantwoorden.”

 

U bestudeert een oeroude traditie… in de 21e eeuw. Wat gebeurt er met verhaalvertelling (en daarmee met onze cognitieve ontwikkeling) in het digitale tijdperk?

“Het vertellen van verhalen is al zo lang deel van de menselijke evolutie dat het fundament ervan niet zomaar verschuift. Het concept ‘narratief’ is dermate stabiel dat ook moderne media erdoor worden vormgegeven. Snapchat Stories, bijvoorbeeld, maakt gebruik van onze kennis van verhalen door ons zelf een groot deel van het verhaal in te laten vullen. Zij laten kort beelden zien met één of twee zinnen en toch begrijpen wij het hele verhaal. De makers van Snapchat begrijpen hoe wij ervaringen delen en hebben daar een slimme applicatie omheen gebouwd.

Zelfs al verandert de manier van verhalen vertellen, de invloed die zij hebben op onze ontwikkeling zal niet of nauwelijks merkbaar zijn. De link tussen narratieven en hoe wij ons sociale leven organiseren is daarvoor te sterk.”

 

Er is een keerzijde aan de traditie van verhalen vertellen. Het houdt discriminerende patronen in stand en versterkt achterhaalde normen. 

“Ja, pijnlijk punt. Heel erg waar. Conservatief christelijke traditie wordt nog altijd genormaliseerd door sommige van de grootste verhalenvertellers, zoals Disney. Die hebben een jong publiek dat onbewust meemaakt hoe dergelijke normen worden voortgezet.

We moeten ons bewust zijn van de kracht van interactie met verhalen en van de ontwikkelingsmechanismen die daar achter steken. Het is van belang dat kinderen in contact komen met een divers dieet aan vertellingen. Dit is een taak voor opvoeders en scholen. Zoals onderzoek laat zien, is er een essentieel verband tussen narratief en de ontwikkeling van een kind. Let op welke verhalen in omloop zijn!”

 

Lenneke de Lange



Geef een reactie

artikelen van Lenneke de Lange:
‘Leren van de ervaringen van personages in een verhaalwereld’
Homoseksualiteit positiever in het nieuws, maar nog niet vaak genoeg
Alfamannen laten zich niet kleinmaken door de moderne samenleving