Klimaatspijbelen: Nieuwe protestgeneratie of herhaling van vroeger?

Pelle de Brabander (cc-by-2.0.)
26 - 04 - 2019 ► 08:30



Klimaatspijbelen. Een nieuw begrip ontstaan vanwege een klimaatprotest door scholieren in Den Haag op 7 februari van dit jaar. Scholieren uit hele land kwamen massaal naar de hofstad om te protesteren tegen de klimaatverandering. Het leidde tot veel media-aandacht en een gesprek met de premier in het torenkamertje, maar de scholieren gingen niet overstag en gaven aan door te gaan met protesteren. Hoe nieuw is deze protestvorm eigenlijk?

Dit is niet de eerste keer dat scholieren de straat op gaan, sinds 2009 zijn er fors meer protesten door met name jongeren. Maar spijbelen om te protesteren gebeurt niet vaak. “Er is een incident geweest, het klimaatakkoord, die voor een wij gevoel zorgde en de urgentie om te laten zien dat ze er niet mee eens zijn, wat de aanleiding was voor het protest” zegt hoogleraar sociologie aan de VU Amsterdam Jacquelien van Stekelenburg.

Maar nieuw is het niet. Historicus Bart van der Steen van Universiteit Leiden herinnert zich de protesten over de ‘ophokplicht’ in 2007. Wat wel nieuw is, is de zelfstandigheid van de scholieren: “Tijdens de protesten in de jaren 60 die gingen over kernenergie, kernwapens en Vietnam waren ook scholieren van de partij, maar die haakten vooral aan bij het initiatief van voornamelijk studenten. Dat scholieren zich zelfstandig laten gelden door het klimaatspijbelen is bijzonder en nieuwer.”

Creatief
Wat opvalt is dat er veel is veranderd in de protestvormen sinds de roerige jaren 60. Van Stekelenburg benoemt vier protestvormen: anti-regering, rellen, revoluties, en algemene stakingen. “Hoewel er op dit moment evenveel wordt gedemonstreerd als tijdens de jaren 60 waren er toen meer studentenrellen, terwijl nu de demonstraties meer gefocust zijn tegen de regering.” Daarnaast lopen demonstraties tegenwoordig minder vaak uit de hand dan vroeger en dat komt vooral doordat protesten meer geaccepteerd zijn binnen de samenleving. Van der Steen is hier mee eens: “Geweld speelt geen rol in de huidige protesten.”

Een van de die veranderingen in protestvormen is de originaliteit. ”Provo’s organiseerden happenings, ludieke en carnavaleske bijeenkomsten waarbij het standbeeld Het Lieverdje wit werd geverfd terwijl jongeren een rondedans maakten en ‘uche uche’ riepen. Heel spectaculair en voor ouderen vaak onbegrijpelijk. Deze vorm van actievoeren zorgde voor vele reacties van de media en de autoriteiten.” Van der Steen vergelijkt dit met de huidige protesten die meer de vorm kennen van samenkomen en borden omhooghouden. Een vorm die makkelijker is te organiseren maar daardoor wel wat creativiteit mist.

Sociale media spelen ook een belangrijke rol. Dit is iets nieuws en is van grote invloed op demonstreren. Zo konden een aantal scholieren via Facebook zorgen voor het grote landelijk klimaatprotest. Het is hierdoor ook lastig om de huidige protestgolf met die van vroeger te vergelijken. Van Stekelenburg: “Het protest omtrent de ophokplicht was het eerste grote protest georganiseerd via sociale media. Kevin stuurde donderdag een berichtje via MSN en vrijdag stonden er 2000 scholieren op straat. Dat is de kracht van sociale media.”

Ondanks de opkomst van sociale media speelt de sociale druk in de klas op school misschien wel een grotere rol. “De klas is een structuur waarin mensen gemobiliseerd kunnen worden. De scholieren zien elkaar elke dag en het is een ideale manier om elkaar te motiveren om te protesteren.”

Deze structuur zorgt er ook voor dat je aan je belofte wordt gehouden. Wanneer iemand op Facebook aangeeft naar een protest te komen, is er geen sociale controle of degene wel is gegaan. In de klas heb je dat wel, die mensen zie je de volgende dag gewoon weer. Ook Van der Steen is het er mee eens dat sociale media een grote invloed kunnen hebben: “Er is een nieuwe ruimte ontstaan om te demonstreren die meer invloed kan hebben dan fysiek bij elkaar komen.”

Crisis
Hoewel de protestvorm van klimaatspijbelen niet nieuw is, is er wel veel veranderd in de manier van protesteren. Of dan ook de conclusie kan worden getrokken dat er een nieuwe protestgeneratie is vindt Van der Steen te vroeg. “Er zijn veel demonstraties geweest de afgelopen tijd en velen hebben niet zoveel media-aandacht gekregen als het klimaatspijbelen.” Naast het klimaatspijbelen is er bijvoorbeeld een vrouwenmars geweest, er is gedemonstreerd tegen de pensioenen, leraren hebben gestaakt en advocaten zijn de straat op gegaan. Al deze verschillende protesten van verschillende lagen van de bevolking komen volgens Van der Steen niet bij elkaar. “Al deze protesten spelen zich echt apart van elkaar af en het zijn niet alleen jongeren die veel protesteren.”

Van Stekelenburg denkt hier anders over, al is ze er mee eens dat het lastig is om zomaar van een nieuwe protestgeneratie te spreken. Wat ze wel duidelijk vindt is de toenemende trend van jongerenprotesten sinds 2009. “Er wordt op dit moment evenveel geprotesteerd als in de roerige jaren 60.” Deze sterke toename kan in eerste instantie verklaard worden door de financiële crisis. “De financiële crisis is zeker een van de aanleidingen, maar daar is het niet bij gebleven.” Er volgde een politieke crisis als gevolg van de financiële crisis waarbij landen zoals Spanje moeite hadden om op te komen voor de belangen van zwakkere delen van de bevolking. De jeugdwerkloosheid was meer dan 50% in Spanje in 2012. De protesten die volgde gingen vooral over de legitimiteit van de democratie. Daarna volgde nog een vluchtelingencrisis, een sociale crisis, die ook veel protesten veroorzaakte.

Er wordt snel een vergelijking gemaakt tussen de jaren 60 en de protestgolf van nu. Die vergelijking is niet altijd positief, vindt Van der Steen: “Wat je altijd ziet zijn mensen die de legitimiteit van de huidige protesten onderuit proberen te halen door te zeggen dat het vroeger beter was, dat er toen nog over iets zinnigs werd geprotesteerd. Dit fenomeen is niet uniek voor de huidige protesten, in de jaren 60 werd dit argument ook naar voren gehaald en werden de protesten vergeleken met de jaren 30.”

Ook is de context van de protesten veranderd wat volgens Van der Steen de manier waarop protesten worden ontvangen binnen de samenleving anders maakt. “Tijdens de jaren 60 waren de autoriteiten en de pers meer geïnteresseerd. De demonstranten waren met velen en ze werden gezien als dé toekomst.” Volgens Van der Steen is dit vandaag de dag niet zo: “De huidige stemming in de media en de politiek zorgt ervoor dat een tweet van Wilders meer aandacht krijgt dan het samenkomen van 1000 mensen op Malieveld. Hierdoor wordt het lastiger om de protesten te begrijpen.”

Uitdoven
Ondanks de nieuwe vormen van protesten is het lastig om te concluderen dat er een nieuwe protestgeneratie is opgestaan. Van der Steen vindt het nog te vroeg om te spreken van een generatie en voor Van Stekelenburg maakt de definitie van nieuwe protestgeneratie het lastig om er harde uitspraken over te doen. Hoe je de huidige protestgolf ook noemt, één vraag zal er blijven: wat is de toekomst van de huidige demonstraties?

Volgens Van Stekelenburg is het zeker dat de protesten ooit weer stoppen en wanneer je kijkt naar de scholierenprotesten zal het gelinkt zijn aan de jaarkalender. “In de zomervakantie heb je geen motiverende klasstructuur en mensen zijn op vakantie, er zullen dan ook geen protesten ontstaan.” Van Stekelenburg voorspelt dat er misschien nog een paar keer gedemonstreerd wordt maar de kans dat het zal uitdoven voor de start van de zomervakantie acht ze zeer groot.

Giulietta Aaftink



Geef een reactie

artikelen van Giulietta Aaftink:
Klimaatspijbelen: Nieuwe protestgeneratie of herhaling van vroeger?