Slaaf van je smartphone

Foto: Jelmar Meester©
29 - 03 - 2018 ► 10:10



Tegenwoordig lopen we allemaal achter onze smartphone aan. We gebruiken hem voor van alles en nog wat. Maar je smartphone veel gebruiken is niet genoeg om over een verslaving te spreken, soms is een telefoon ook wel handig. Vooral de makkelijke toegang tot gamen, gokken, pornografie en sociale media is gevaarlijk. Het draait niet om het apparaat maar om de inhoud. Onderzoeker Gert-Jan Meerkerk: “Wanneer de batterij op is, is die telefoon ook niet zo interessant meer.”

Toch trekken oud-medewerkers van Google, Facebook en enkele andere techgiganten aan de bel. Verenigd als het Center for Humane Technology stellen zij als doel de bewustwording over de verslavende werking van het apparaat zélf te vergroten.

Natuurlijk is het gebruik van onze telefoon onze eigen keuze, maar dat is het wel of niet roken van een sigaret in feite ook. Toch worden beide op zo’n manier ontworpen dat gebruikers gemakkelijk een verslaving ontwikkelen. Fabrikanten gebruiken trucjes om de verslavende werking te verdoezelen en gebruik te belonen, zo stelt het Center for Humane Technologies.

In een smartphone komen de beloningen voort uit meldingen, felle kleuren en de toegankelijkheid. Een van de tips luidt: “Laad je telefoon op buiten je slaapkamer.” Je denkt waarschijnlijk al: maar mijn wekker dan? Die vervang je door een ouderwetse klok. Je loopt dan niet het risico dat je het eerste uur van je dag besteedt aan je telefoon. Eerst uit bed, daarna online.

Verander je smartphone

Zeven tips van het Center for Humane Technology om je telefoon minder aantrekkelijk te maken.

1. Zet meldingen uit.
Alle meldingen uit is misschien net iets te veel van het goede. Maar heb je echt een geluidje nodig voor een nieuw filmpje op Youtube? Laat enkel de meldingen die van personen afkomen aan staan, zoals die van Whatsapp.
2. Geen kleur maar grijs.
De meeste telefoons kunnen op grijstinten worden ingesteld. Geen aantrekkelijke kleurtjes, je gebruikt je apps alleen nog maar voor hun functies.
3. Een opgeruimd startscherm.
Een startscherm met direct je favoriete spelletjes of sociale media, dat is wel heel verleidelijk. Laat op je startscherm alleen het noodzakelijke staan: contacten, camera en notities.
4. Verstop je apps.
Deze tip sluit aan op de voorgaande tip. Door alles van je startscherm te verwijderen of door zelfs je apps te verstoppen in mapjes zorg je voor een extra hindernis bij het openen van je apps.
5. Telefoon buiten de slaapkamer.
Laad jij je telefoon op naast je bed? Dan is de kans groot dat je ’s ochtends direct op je scherm kijkt. Houdt je telefoon buiten de slaapkamer en win het eerste uur van je dag terug.
6. Bellen en spraakmemo’s.
Bellen klinkt ouderwets, maar met een spraakmemo bereik je hetzelfde. Zonder je aandacht op je scherm te richten kan je met iemand contact hebben. Daarnaast is het vaak sneller dan een berichtje.
7. Cold turkey!
Verwijder in één klap alle sociale media van je telefoon. Dit geldt natuurlijk specifiek voor de sociale mediaverslaafden; het is een moeilijke maar zeer effectieve stap.

De Google- en Facebookverlaters waarschuwen voor het gevaarlijke ontwerp van de smartphone: kunstmatige intelligentie zorgt ervoor dat het apparaat perfect in kan spelen op jouw smartphonegedrag. Smartphones zijn 24/7 gemakkelijk toegankelijk en daar maken we gebruik van. Door sociale processen zijn we bang om dingen te missen, een fear of missing out, dus houden we onze telefoon er toch maar bij. Bovendien is alles op de smartphone gepersonaliseerd, geen andere vorm van media past zo goed bij jou als de media op je telefoon.

Hierdoor zijn de gevaren van tegenwoordig anders dan alles uit het verleden “inclusief de gevaren van TV, radio en computers”, zegt het Center for Humane Technology op zijn website. Bij die gevaren hoort ook mogelijke schade. Onderzoekers richten zich al een tijdje op de vraag wat een smartphoneverslaving teweeg kan brengen.

Onderzoekers uit Groot-Brittannië en Duitsland vinden een relatie tussen een smartphoneverslaving en productiviteit. Mensen die meer eigenschappen van een smartphoneverslaving hebben, zijn minder productief op en buiten hun werk. Zoals verwacht kijkt iemand met verslavingseigenschappen vaker op de telefoon, zowel bewust als onbewust. Daarnaast blijkt dat een verslaving zorgt voor een toename in het aantal uren waarin de smartphone als vrijetijdsbesteding wordt gebruikt.

Door een onderbreking van slechts 2,8 seconde kan je al afgeleid zijn.

Volgens de onderzoekers kunnen we daardoor niet in een duidelijk werkritme komen; een flow of work. Voor dit ritme heb je twee dingen nodig. Ten eerste een taak die past bij jouw vaardigheden. Ten tweede een langdurige, volle en onafgebroken concentratie. Het is makkelijk voor te stellen dat je telefoon bij het tweede punt een storende factor vormt. Door een onderbreking van slechts 2,8 seconde kan je al afgeleid zijn. Een Facebook-melding of een wekker zijn dus genoeg om ervoor te zorgen dat je helemaal opnieuw op zoek moet naar jouw werkritme.

Ander onderzoek toont aan dat er ook een relatie bestaat tussen smartphoneverslaving en eenzaamheid. Het is echter onduidelijk of de verslaving  gevoelens van eenzaamheid veroorzaakt of andersom. Volgens de onderzoekers kan het gebruik van een smartphone ook eenzaamheidsgevoelens verlichten. De kans op de ontwikkeling van een smartphoneverslaving is dan groter. “Daar kan je je wel iets bij voorstellen,” zegt Gert-Jan Meerkerk, onderzoeker bij het Instituut voor Onderzoek naar Leefwijzen & Verslaving (IVO), “een ‘grijze muis’ is misschien gevoeliger dan iemand die in het offline leven geen eenzaamheid ervaart.”

Als onderzoeker naar verschillende gedragsverslavingen zet Meerkerk echter zijn vraagtekens bij de term smartphoneverslaving. En daarin is hij niet alleen, ook de onderzoekers uit Duitsland en Groot-Brittannië stellen de vraag of de smartphone de verslaving of juist het middel is. Je kan je telefoon namelijk gebruiken om andere verslavingen te voeden. Meerkerk: “Als een gokverslaafde via zijn telefoon gokt, is hij dan ineens niet meer gokverslaafde maar smartphoneverslaafde?”

Volgens Meerkerk is de term smartphoneverslaving een containerbegrip. “Het gaat wel degelijk om de inhoud, iemand is verslaafd aan specifieke applicaties.” Die applicaties zijn in vier hoofdcategorieën te onderscheiden: gamen, gokken, pornografie en sociale media.

Dan ben je slaaf van je smartphone.

Verslavingszorginstantie Brijder ziet dit ook zo: “Wanneer wij iemand met een gokverslaving behandelen kijken we naar de omstandigheden. Als blijkt dat iemand gokt via de telefoon dan houden we ook daar rekening mee.” In principe ben je dus niet zozeer verslaafd aan je smartphone. Ook niet als je je telefoon veel gebruikt.

“Vroeger kon je met je telefoon alleen bellen; nu kan je ook appen, nieuws volgen, programma’s terugkijken. Dat is iets positiefs”, aldus Brijder, “maar overal waar ‘te’ voor staat is niet goed.” Te lang, te veel en te laat gebruik maken van je telefoon zorgt voor buitenproportioneel gedrag. “Als dat aanhoudt, spreek je over probleemgedrag.”

Daarmee heeft het gedrag nog niet de officiële status van een verslaving. Maar volgens Brijder kan een smartphone wel verslavend werken: “De telefoon kan je leven gaan beheersen, dan ben je slaaf van je smartphone.” Vergroting van de bewustwording hierover zou kunnen helpen.

“Natuurlijk zie je een hoop mensen met een telefoon lopen”, zegt Meerkerk. “Dat heeft te maken met de manier waarop mensen tegenwoordig communiceren, informeren en amuseren.” Volgens hem gaat het te ver om dit gelijk een verslaving te noemen.

Soms win je niet, soms een beetje en heel soms win je veel.

Meerkerk geeft aan: “Met de term verslaving moet voorzichtig worden omgesprongen.” De smartphone speelt zeker een rol: gamen, gokken, pornografie en sociale media zijn alle vier direct toegankelijk via de telefoon. “Na verloop van tijd kan je je telefoon gaan associëren met verschillende vormen van beloningen.” En beloningen zijn van groot belang. “Beloningen motiveren herhaling”, zegt Meerkerk.

“Leergedrag is een gebruikelijke verklaring voor verslavingsgedrag. Bij een gokautomaat is de beloningsstructuur heel onregelmatig: soms win je niet, soms een beetje en heel soms win je veel.” Ook Facebook zet deze tactiek in: “In een hoop gevallen krijg je geen beloning, maar in een klein aantal gevallen krijg je wel een kleine of juist een grote beloning. Wanneer iemand iets heeft geliket of een berichtje heeft gestuurd.” Deze onregelmatigheden versterken het aanleren van gedrag.

Vooral het ontwerp van bepaalde applicaties en de toegankelijkheid tot een grote hoeveelheid online activiteiten hebben dus een verslavende werking. De officiële status van smartphoneverslaving ontbreekt, maar er bestaat overeenstemming over de rol van de telefoon. Meerkerk: “Door de smartphone is een verslaving altijd dichtbij.”

Jelmar Meester



Geef een reactie

artikelen van Jelmar Meester:
Nauwelijks donkere materie in nieuw ontdekt sterrenstelsel
Slaaf van je smartphone