Kibikibi is geen boekoeboekoe

Foto Demi Zoetendaal
26 - 02 - 2016 ► 09:33



Woorden waarvan de klank iets verraadt over de betekenis worden beter opgepikt. Dat blijkt uit experimenten van de Radboud Universiteit en het Max Planck Institute for Pyscholinguistics. Verbindingen tussen klank en betekenis zorgen ervoor dat sommige woorden gemakkelijker te onthouden zijn dan andere. 

Niet alle woorden zijn makkelijk te onthouden. Die woorden hebben geen verbinding tussen de klank en de betekenis. Bij woorden zoals het Japanse kibikibi en boekoeboekoe zijn die verbindingen wel te vinden. Dit zijn ideofonen: iets in hun klank verklapt voor een deel de betekenis. Kibikibi betekent ‘energiek’, boekoeboekoe betekent ‘mollig’. Dit soort woorden, ideofonen, komt in veel talen voor.

Twee experimenten

In het eerste experiment vroegen de taalwetenschappers aan de Nederlandse deelnemers om de juiste betekenis te kiezen. Bij de woorden kibikibi en boekoeboekoe werden twee opties gegeven, de juiste en het tegenovergestelde: kibikibi kon ‘energiek’ of ‘futloos’ betekenen. Het resultaat bevestigde het idee dat de klank iets verraadt over de betekenis: bijna iedereen koos voor de correcte betekenis.

In het tweede experiment nodigden de wetenschappers een nieuwe groep mensen uit. Dit keer moesten de deelnemers de woorden gaan leren. De ene helft kreeg de woorden met de juiste betekenis en de andere helft kreeg een tegenovergestelde betekenis. Zoals verwacht konden de mensen die de juiste betekenis hadden gekregen het woord beter onthouden dan de andere groep. Ter controle herhaalden ze het experiment, alleen gebruikten ze dit keer Japanse bijvoeglijke naamwoorden. Hier was geen sprake van een verschil in hoe eenvoudig ze te onthouden waren.

Minder willekeurig

De experimenten bevestigen dat er bepaalde verbindingen tussen klank en betekenis bestaan. Bovendien laten ze zien dat mensen die associaties gebruiken om bepaalde woorden te leren en te herinneren.

Het onderzoek van promovendus Gwilym Lockwood en zijn collega’s draagt bij aan een het idee dat woordvorming minder willekeurig is dan in eerste instantie werd gedacht, stelt Prof. Dr. Niels Schiller, psycholinguist aan de Universiteit Leiden. Schiller heeft dit in zijn oratie in 2004 ook aangestipt. “De willekeurigheid van het linguïstische teken is overrated. De taal is in de loop van de jaren veranderd waardoor dit tegenwoordig minder transparant is geworden.”

Schiller moedigt dit type onderzoek aan en stelt zelfs een vervolgexperiment voor. “Ze zouden de reactietijd nog kunnen onderzoeken. Hoe lang doen de deelnemers erover om de Nederlandse betekenis bij het Japanse woord te noemen: een priming-experiment. Die reactietijden kunnen op hun beurt aangeven hoe automatisch dat proces is.”

DemiZoetendaal



Geen reacties mogelijk.

artikelen van DemiZoetendaal:
“Het taalbeleid was erg revolutionair voor die tijd”
Kibikibi is geen boekoeboekoe