Van vastenheilige tot anorexiapatiënt

04 - 05 - 2012 ► 07:02



Kunstwerken uiteenlopend van vreetnarren en obesitaspatiënten, tot uitgemergelde mannen en vrouwen. Vroeger en nu. Hiermee illustreert de tentoonstelling ‘Het Gewichtige Lichaam’ in museum Boerhaave in Leiden dat een obsessie met het dunne of dikke lichaam niet iets is van de laatste tijd.

De tentoonstelling laat zien hoe vooral het vermageren steeds vanuit andere motieven en in een andere context gebeurde. “De betekenis van het fenomeen hongeren verandert zo steeds”, vertelt samenstelster Mieneke te Hennepe. “Waar het eerst vanuit religieuze motieven gebeurde is het later, eind negentiende eeuw, tot een ziektebeeld geworden. Sommige wetenschappers zien sterke overeenkomsten tussen het religieuze vasten van vrouwen in bijvoorbeeld de 16e en 17e eeuw en het huidige ziektebeeld anorexia nervosa.”

De twee zalen van de tentoonstelling – vroeger en nu – bieden een groot contrast, maar sluiten perfect op elkaar aan. In de zaal met werken uit het verleden staan veel oude prenten en schilderijen met gulzig etende mannen en ronde vrouwen naast die van de vastenheiligen, wondermeisjes en hongerkunstenaars waar het vermageren een belangrijke rol speelde in het leven. Het schilderij van Catharina van Siena valt elke bezoeker op, waar de vastenheilige een krachtig statement maakt door pus uit een wond te drinken.

“Een van mijn favoriete werken in de tentoonstelling is de gravure ‘Mrs Everitt and her Son – The Gigantic Infant’, uit de 18e eeuw”, vertelt Te Hennepe. “Het laat een moeder met kind zien dat zo groot zou zijn geworden vanwege de borstvoeding. Alle afmetingen van het kindje van elf maanden oud staan nauwkeurig vermeld. Het laat zien hoezeer prenten van bijzondere lichamen in die tijd moesten shockeren. Datzelfde gebeurde op kermissen en freak-shows. Overigens overleed het jongetje al jong, waarschijnlijk vanwege een te hoge productie van groeihormonen. Maar dat is natuurlijk onze huidige diagnose.”

Anorexiazusjes


In de andere zaal staat obesitas en het moderne hongeren als ‘trend’ en ‘probleem’ centraal. De borden van kunstenares Michaela Spiegel zijn duidelijk niet bedoeld om van te eten. In het midden staat een tekening van een uitgemergelde vrouw, bij wie het skelet onder de huid duidelijk zichtbaar is. Hiermee verwijst ze naar het heersende modebeeld en de obsessie voor het dun willen zijn. Op een van de muren worden videobeelden geprojecteerd van de aan anorexia lijdende tweelingzusjes Raeven. Twee extreem magere tienermeisjes, vel over been, zittend op de grond. Aan de trage bewegingen die ze maken, is te zien dat de meisjes ernstig ziek zijn.

“Het videowerk van de zussen Liesbeth en Angelique Raeven past goed in het thema van de tentoonstelling, de geschiedenis en actualiteit van het hongeren. In hun werk speelt macht een belangrijke rol. Macht over elkaar of over het lichaam”, aldus Te Hennepe. De bezoekers in de zaal blijven allemaal even staan om te kijken naar het scherm. Sommigen vanaf een afstandje. Het werk dat er voor staat van kunstenaar John Isaacs biedt een groot contrast. Het wassen beeld van een onderbeen met voet lijkt weggelopen te zijn van onder een immens lichaam. Het vet hangt in verschillende rollen over elkaar, met diepe putten erin.

Spiegel


In deze zaal is de spanning veel meer te voelen. De bezoekers zijn stil of fluisteren zacht tegen elkaar. Een meisje van een jaar of twintig, lang en rank, staat stil bij de fotoserie ‘Thirty-Two Kilos’ van de jonge Duitse fotografe Yvonne Thein. Het meisje wil niet bij naam genoemd worden, ze heeft zelf boulimia. “Dat ik hier nu ben is in het kader van mijn therapie. Er wordt me als het ware een spiegel voorgehouden, want ook ík ben in mijn hoofd contant bezig met mijn lichaam. Deze modereportage-achtige foto’s van de extreem dunne meisjes had ik al gezien voor ik naar deze tentoonstelling kwam. Ik was verrast toen ik net las dat de foto’s bewerkt zijn. Het zette me wel aan het denken, want inderdaad: meisjes met anorexia kunnen zulke atletische posities niet eens innemen.”

Het gewichtige lichaam is te zien in Museum Boerhaave in Leiden t/m 9 september 2012.

Eline Boshuizen



Geen reacties mogelijk.

artikelen van Eline Boshuizen:
Spelen met de duurzame toekomst
‘Liever dat een robot mijn billen wast, dan een verpleegster’
Van vastenheilige tot anorexiapatiënt