Op ontdekkingsreis door de microwereld van bacteriën

22 - 05 - 2012 ► 12:45



Het is even slikken bij binnenkomst: een petrischaaltje blauwe kaas met walnoten als voorgerechtje. Toch past de schimmelige amuse goed bij het thema van de nieuwe rondleiding ‘MicroSafari’ in Museum Boerhaave in Leiden. De audiotour neemt de bezoeker mee door de onzichtbare wereld van bacteriën, infectieziekten en antibiotica. Kijk op Kennis woonde de opening bij.

Snijtafel


Gewapend met koptelefoon en audioapparaat begin je de tour in het anatomisch theater. Het ronde houten theater is een reconstructie van het Leids Anatomisch Theater dat in 1597 als een van de eerste in Europa werd gebouwd. Tijdens openbare lessen werden op de tafel in het midden menselijke en dierlijke kadavers ontleed. Alleen in de winter, omdat dit niet altijd even hygiënisch was.

Cellen en micro-organismen zoals bacteriën waren in die tijd nog niet ontdekt, zegt de stem in de koptelefoon. Nu weten we dat in onze darmen honderd biljoen bacteriën leven en dat niet alleen ons lichaam maar ook de wereld om ons heen er vol mee zit. Dat de snijtafel van het anatomisch theater wemelde van de ziekteverwekkers is dan ook niet zo gek.

Resistent


‘In de 14e eeuw werd een derde van de Europese bevolking (enkele tientallen miljoenen) uitgeroeid door de pest. Daar vonden we iets op: antibiotica’, vertelt professor Gilles van Wezel tijdens de officiële aftrap van de tour. Maar nu hebben we een nieuw probleem, gaat hij verder. ‘Steeds meer bacteriën reageren niet meer op antibiotica. Ze zijn resistent geworden’ De vraag is nu of nieuwe levensbedreigende epidemieën op de loer liggen.

De hoogleraar Moleculaire Biotechnologie aan de Universiteit Leiden doet baanbrekend onderzoek naar de bacteriën die antibiotica produceren. Want niet alle bacteriën zijn slecht, legt hij uit.  Zo zijn sommigen van nature beschermd tegen andere – voor mens of dier gevaarlijke bacteriën – en dat is wat Van Wezel zoekt, vertelt hij enthousiast.

Samen met studenten van de Universiteit Leiden en het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam hoopt hij in het onderzoek ‘Antibiotica Gezocht!’ nieuwe soorten te vinden die nog niet resistent zijn. Het onderzoeksteam won in 2011 de Academische Jaarprijs van 100.000 euro om het onderzoek onder de aandacht van het publiek te brengen. De studenten hebben plaatsgenomen op de banken van het theater. Ze applaudisseren voor hun professor en wandelen dan het museum in om zelf de tour te doen.

Kleine wezens


In de verschillende zalen van het museum laten objecten zien welke rol micro-organismen (en virussen) hebben gespeeld in de geschiedenis. Zo illustreren 17e eeuwse wereldkaarten die door de ontdekkingsreizigers werden gebruikt de uitwisseling van infectieziekten tussen continenten. De pokken werden verscheept naar Amerika en Europa kreeg er de geslachtsziekte syfilis voor terug, leert de audiotour ons.

Even verderop staan de microscopen van Antoni van Leeuwenhoek. Hij zag diezelfde eeuw voor het eerst ‘kleine wezens’, ofwel micro-organismen. In de volgende zaal hangen verlostangen die in de 16e eeuw werden gebruikt bij bevallingen. Ze waren bekleed met hondenleer of been en dat was alles behalve hygiënisch.

‘Jeetje’, mompelt een vrouw met drie kinderen. De kraamvrouwenkoorts was een van de belangrijkste doodsoorzaken. Totdat werd ontdekt dat het aantal gevallen sterk terugliep als verloskundigen eerst hun handen wasten. En dat is nog steeds een van de belangrijkste regels in ziekenhuizen, want ook nu nog zijn ziekenhuisinfecties aan de orde van de dag.

TBC-huisje


Groepjes bezoekers struinen het museum verder af op zoek naar de objecten waar het audioapparaat iets over vertelt. Naar nummer 10, het TBC-huisje, is het even zoeken. Het groene houten huisje blijkt op de grote binnenplaats van het museum te staan.

Tuberculosepatiënten werden hier geïsoleerd om te herstellen van de longziekte. Het gebouwtje heeft veel weg van een tuinhuisje en dat is ook waar de vorige eigenaar het voor gebruikte. Dan is de stem stil en wandelen de bezoekers nog even door de rest van het museum. Er zijn nog wat petrischaaltjes blauwe kaas over. ‘Wie wil?’, vraagt de serveerder.

De audiotour MicroSafari is vanaf 17 mei te volgen in Museum Boerhaave in Leiden.

Vicki Blansjaar



Geen reacties mogelijk.

artikelen van Vicki Blansjaar:
Leidse bijen komen met moeite de winter door
Op ontdekkingsreis door de microwereld van bacteriën
Nederlandse wetenschap in een paar minuten